4:1 dla futbolu

Sport od dziesięcioleci pozostaje jedną z niewielu przestrzeni, w której – przynajmniej w teorii – wszyscy mają grać według tych samych zasad. Kibice mogą różnić się poglądami politycznymi, religią czy narodowością, lecz od pierwszego gwizdka liczy się tylko regulamin, umiejętności i to, co wydarzy się na boisku.

Dlatego każda sytuacja sugerująca, że wpływowy polityk może oddziaływać na decyzje sportowych władz, uderza w fundamenty tej idei.

Kontrowersje wokół uchylenia zawieszenia Folarina Baloguna po czerwonej kartce podczas mistrzostw świata nie są niebezpieczne wyłącznie ze względu na samą decyzję. Znacznie groźniejszy jest sygnał, jaki wysyłają całemu światu. Nawet jeśli formalnie wszystko odbyło się zgodnie z procedurami, trudno nie zadać pytania, czy identyczna decyzja zapadłaby równie szybko, gdyby nie dotyczyła reprezentacji gospodarzy i gdyby sprawą nie interesował się prezydent Stanów Zjednoczonych.

Polityczne kulisy i niewyjaśnione okoliczności

To nie pierwszy raz, gdy polityka próbuje wejść na murawę.

Los Garrinchy wydawał się przesądzony, gdy w półfinale mundialu w 1962 roku otrzymał czerwoną kartkę po odwecie na chilijskim obrońcy. W świetle obowiązujących przepisów wydawało się, że Garrinchę czeka zawieszenie na finał.

Tak się jednak nie stało.

Okoliczności uchylenia zawieszenia Garrinchy do dziś pozostają przedmiotem sporów i różnych interpretacji historyków sportu. Według relacji publikowanych przez FIFA, istotną rolę miał odegrać ówczesny prezydent Chile Jorge Alessandri, który poparł inicjatywę zmierzającą do dopuszczenia brazylijskiej gwiazdy do finału. Miało to odzwierciedlać nastroje chilijskich kibiców, którzy chcieli zobaczyć Garrinchę w decydującym meczu turnieju.

Inne źródła, w tym brytyjski „The Guardian”, wskazują również na możliwą rolę prezydenta Peru Manuela Prado Ugarteche. Według tych doniesień miał on kontaktować się z peruwiańskim arbitrem Arturo Yamazakim Maldonado, próbując wpłynąć na sposób przedstawienia incydentu z półfinału. Relacje te nie zostały jednak jednoznacznie potwierdzone i do dziś pozostają elementem historycznych dyskusji wokół tamtego mundialu.

Dodatkowych kontrowersji dostarczyło samo postępowanie dyscyplinarne. Decydujące znaczenie miały mieć zeznania urugwajskiego sędziego liniowego Estebana Marino, który jako pierwszy zwrócił uwagę arbitrowi głównemu na zachowanie Garrinchy. Marino nie stawił się jednak przed komisją dyscyplinarną, co znacząco osłabiło materiał dowodowy i ostatecznie umożliwiło uchylenie zawieszenia.

Wokół nieobecności urugwajskiego arbitra przez lata narosło wiele spekulacji. Brazylijski dziennikarz Argeu Affonso określał tę historię mianem „piłkarskiej powieści Agathy Christie”, zwracając uwagę na tajemnicze zniknięcie kluczowego świadka. Pojawiały się również niepotwierdzone relacje sugerujące, że Marino mógł zostać przekonany do wyjazdu z kraju, a nawet otrzymać za to korzyść majątkową. Twierdzenia te nigdy nie zostały jednoznacznie udowodnione, ale do dziś stanowią jeden z najbardziej zagadkowych wątków w historii mistrzostw świata z 1962 roku.

To, w jaki sposób Garrincha znalazł się w finale MŚ, owiane jest legendą. Wiele okoliczności pozostaje niejasnych. Pewne są natomiast dwie rzeczy: Garrincha otrzymał czerwoną kartkę podczas zwycięskiego półfinału Brazylii z Chile, a mimo to zagrał w finale, w którym Brazylia pokonała Czechosłowację 3:1.

Déjà vu na amerykańską modłę

Zmieniły się pokolenia piłkarzy i polityków, ale pokusa wpływania na futbol pozostała taka sama.

Według ustaleń „New York Timesa” rozmowa Donalda Trumpa z Giannim Infantino poprzedziła decyzję FIFA o uchyleniu zawieszenia Folarina Baloguna, co wywołało pytania o możliwy wpływ polityki na postępowanie dyscyplinarne.

Równie ważne jak sama niezależność jest przekonanie, że nikt nie miał wpływu na podejmowane decyzje. Jeżeli miliony kibiców zaczynają zastanawiać się, czy telefon głowy państwa mógł mieć znaczenie, to zaufanie do całego systemu zaczyna się kruszyć.

Mocno skomentował to Jürgen Klopp.

„To jest nasza gra, a nie ich. Jeśli Trump i Infantino naprawdę wszystko to między sobą uzgodnili, to szaleństwo. To podważa wiarygodność całej sprawy. Ci dwaj, z których żaden nie ma pojęcia o piłce nożnej, nie powinni mieć z nią nic wspólnego.”

Największym zagrożeniem jest utrwalanie takiego precedensu.

Jeżeli politycy będą mogli skutecznie zabiegać o zmianę decyzji dotyczącej własnej reprezentacji, dlaczego jutro tego samego nie miałby zrobić premier, król albo przywódca innego kraju? Dlaczego podobnych nacisków nie mieliby próbować wywierać sponsorzy, federacje czy właściciele klubów?

W tym momencie sport przestaje być rywalizacją zawodników, a zaczyna przypominać konkurs politycznych wpływów.

Kibic potrafi zaakceptować nawet najbardziej bolesną porażkę, jeśli wierzy, że została poniesiona na boisku. Znacznie trudniej pogodzić się z myślą, że o losach turnieju mogą decydować rozmowy prowadzone daleko od stadionu.

A kiedy znika zaufanie, przegrywają wszyscy – zawodnicy, sędziowie, federacje i przede wszystkim kibice.

Niebezpieczna droga donikąd

Historia pokazuje, że polityka nie zatrzymuje się na jednym wyjątku.

Każde odstępstwo od zasady niezależności otwiera drogę kolejnym. Wykorzystywanie wielkich imprez sportowych do celów propagandowych, naciski na federacje czy próby wpływania na decyzje sędziowskie zawsze pozostawiały trwałe rysy na wiarygodności sportu.

Jeżeli kibice zaczynają wierzyć, że telefon wpływowego polityka znaczy więcej niż gwizdek sędziego, przegrywa nie jedna reprezentacja. Przegrywa cała idea uczciwej rywalizacji.

Nie ma znaczenia, czy kibicuje się Stanom Zjednoczonym, Polsce, Belgii czy Argentynie. Nie ma znaczenia, czy sympatyzuje się z Donaldem Trumpem, czy jest się jego zdecydowanym przeciwnikiem. Tu nie chodzi o polityczne sympatie. Chodzi o zasadę.

Stadion powinien pozostać miejscem, w którym nazwisko prezydenta nie waży więcej niż nazwisko sędziego.

Los dopisał do tej historii wyjątkowo przyjemną puentę. Balogun, którego zawieszenie FIFA uchyliła przed meczem z Belgią, wystąpił w ćwierćfinale. Tyle że Belgowie nie pozostawili gospodarzom żadnych złudzeń, wygrywając 4:1. Można więc odnieść wrażenie, że cała polityczna burza okazała się równie skuteczna jak amerykańska defensywa.